Documento de conclusión finais das sesións celebradas no transcurso do encontro #NeThinking2015, celebrado en San Simón, a Illa do Pensamento.

  • QUEN SOMOS? DE ONDE VIMOS? ¿CARA A ONDE IMOS?

Hai un lustro preguntabámonos nesta Illa do Pensamento se sería posible sobrevivir sen ter unha identidade dixital, se sería posible vivir fóra de Internet. Evidentemente, non tiñamos resposta a esas preguntas, do mesmo xeito que hoxe. O que tiñamos claro hai cinco anos, e segue estando vixente, é que non hai unha único Internet, senón que cada un de nós configuramos a nosa propia realidade no mundo virtual.

Outro punto moi debatido foi o dos dereitos de autor. Hoxe xa ninguén parece cuestionarse que non ten tanto sentido o “pago pola posesión” de cultura dixital e si o “pago polo acceso”, coa proliferación de plataformas como Spotify, 24Symbols, Netflix, etc.

Hai cinco anos preocupábanos acabar coa fenda dixital, que todo o mundo dispuxese de acceso a Internet cunhas tarifas razoables e a formación necesaria. Hoxe, ese acceso parece universal pero xorden outros retos importantes como o ciberacoso ou o illamento social derivado da falta de acceso ás tecnoloxías e que supoñen un novo reto a afrontar durante o próximos cinco anos.

  • ESCRAVOS DAS TECNOLOXÍAS?

O uso cotián da tecnoloxía fainos plantexar se as utilizamos como un avance que mellora a calidade de vida das persoas ou son unha ferramenta de control e vixilancia.

No caso de ferramentas de comunicación, como as aplicacións de mensaxería instantánea, son especialmente preocupantes aspectos como a privacidade. Cedemos a servizos, redes sociais ou aplicacións unha parte da nosa vida a cambio dun servizo gratuíto.

A perda da atención e a produtividade é outro dos aspectos sobre os que reflexionar. Temos acceso a multipantallas, servizos que requiren unha atención constante e que xeran nos usuarios unha sensación de “perderse algo” ao estar un tempo desconectado.

  • PARA QUE USAMOS AS REDES SOCIAIS?

O uso persoal e profesional conviven dun modo natural nas redes sociais. O ton e o ambiente están claramente influenciados polo contexto social, político e económico. A crispación social trasládase ás redes, porque estas son un reflexo do que ocorre na rúa.

Co tempo, a maioría de nós fomos modificando a nosa forma de tuitear. Tomamos conciencia da repercusión das opinións que vertemos nas redes sociais.

Dentro de twitter hai diferentes micromundos, cada un de nós tende a pensar, como usuario, que a realidade é a que describe a súa propio Timeline. Pero cada Timeline non deixa de ser un deseño persoal.

Expoñemos a importancia das redes sociais como elemento de organización de accións sociais. Que capacidade real teñen twitter e o resto de ferramentas dixitais, para trasladar accións sólidas de resposta, activismo, ou protesta á rúa?

Tendemos a magnificar a importancia e a influencia dunha rede social como twitter, porque nela están moi presentes os xornalistas, os medios “tradicionais” de comunicación e os políticos. Con todo, outras redes como Instagram ou Youtube captan maior atención doutros sectores de poboación, e tendemos a pasar por alto a súa capacidade de difusión.

  • ESCRIBIR EN INTERNET: USOS E LINGUAXE CLARA

Joaquín Müller, director xeral da Fundeu, apuntou ás dificultades que ten o español á hora de evolucionar debido á velocidade dos cambios, e a que moitos novos conceptos, produtos e palabras xéranse noutro idioma (o inglés) e entran no noso sen apenas tempo para adaptarnos.

Destacou 3 aspectos importantes nos cambios:

A) A escritura para pantallas na que pensa que fundamentalmente se trata dunha adaptación do existente a unha nova contorna.

B) A instantaneidade que nos leva a unha oralización do discurso que se enche de sinais do narrado fronte ao escrito (abundancia de signos de exclamación e puntos suspensivos, maiúsculas con afán exclusivamente expresivo, etc)

C) Individuo. Os individuos convertéronse en medios, en ocasións con importantes audiencias, e iso tamén está a nos levar a unha exaltación do eu con implicacións importantes na escritura.

A catedrática da Universidade de Barcelona Estrela Montolío defendeu pola súa banda o que denominou o “dereito a entender” dos cidadáns na súa comunicación coa administración pública e as empresas. Aludiu aos movementos internacionais que conseguiron que se modifiquen as maneiras de actuar dos gobernos (locais ou estatais) fronte aos seus electores, movéndose cara a unha comunicación máis sinxela.

A necesidade dunha “Linguaxe Clara” que non ha de ser por iso simplista foi tamén un dos puntos fortes da súa argumentación. Tamén fixo referencia á escritura multimodal (con texto, interactividade, vídeos, audio) e á importancia cada vez maior na forma de comunicarse, de maneira moi especial nas novas xeracións.

  • OS LÍMITES DO HUMOR

Quedou de manifesto que o humor non ten límites obxectivos, e que a fronteira do aceptable e o inaceptable atópase nos oídos de quen escoita. Que lle pode sentar mal a alguén e que non, é só unha cuestión de proximidade e contexto.

Nas redes sociais a inmediatez, a eventual ausencia de marco e a propia limitación de espazo implican a omisión do matiz, provocando que a repercusión sexa dificilmente controlable. Constátase unha diferenza de filtro á hora de reaccionar ante exercicios humorísticos polémicos entre o mundo físico, onde a cortesía, a vergoña ou a distancia evitan un conflito maior, e o mundo dixital, no que a resposta adoita producirse dun modo máis belixerante e xeralmente de forma masiva.

No que respecta ao humor, as redes sociais funcionan como un colector no que descargar sen reservas o malestar xerado pola superación do límite, como a ira que o condutor libera na “intimidade” do seu coche. Cando se trata de censurar comportamentos cara a cara, as formas sempre se suavizan.

Por tanto, os límites do humor son os que un mesmo establece. E se alguén se sinte ofendido, sempre pode resolver o asunto cun sinxelo clic. É o máis sensato.

  • REDES: INFORMACIÓN E PROPAGANDA

A reflexión sobre a diferenza entre o xornalismo profesional, o xornalismo cidadán, a información e o testemuño está chea de matices e sufriu unha evolución ao longo dos anos.

O debate céntrase en como os medios convencionais perderon no seu día credibilidade e poder, nun proceso acelerado pola eclosión do chamado xornalismo cidadán, que se presentaba como a alternativa de futuro. Hoxe en día estes dous extremos equilibráronse. Asúmese que o cidadán conta cunhas ferramentas tecnolóxicas que lle permiten actuar como informador achegando material de xeito instantánea. Con todo, o lóxico é pensar que ese informador é máis unha testemuña dun acontecemento concreto, que nun momento dado pode informar pero tamén xerar confusión ou transmitir mensaxes sen contrastar. Por tanto, o papel do xornalista profesional segue sendo necesario para organizar, jerarquizar, filtrar, contrastar e transmitir noticias para as que a cidadá-testemuña debería ser unha fonte máis.

Até que punto internet, que se consideraba unha promesa de pluralidade, está a empezarse a converter nun pesadelo na que a deterioración dos medios de comunicación convencionais e a dificultade para atopar modelos alternativos están a axudar a facer pasar por información xenuína o que é unha estratexia de propaganda?

En internet é moi difícil establecer estas fronteiras. No entanto, os medios dixitais están a empezar a establecer esta discriminación e evitan coar propaganda ou publicidade como información porque iso vai en detrimento de a súa credibilidade. Quizá o usuario está a madurar tamén e aprendendo a discriminar a publicidade e a propaganda da información. Os sinais son novas e o que mellor funciona é a fiabilidade indirecta, seguindo as pistas daqueles que che ofrecen credibilidade.

#